Hoge Noot is een rubriek op de website van de JOVD. Hier worden opinie artikelen geplaatst van leden. Deze artikelen vertegenwoordigen niet de mening van het Hoofdbestuur!

Door Woudric Meulmeester, JOVD Baronie van Breda

Het Europese experiment dreigt te mislukken.

De Europese Unie bevindt zich op dit moment in de zwaarste financiële crisis sinds haar oprichting in 1957. Behalve in een financiële, bevindt de Unie zich ook in de zwaarste existentiële crisis die we ons tot dusverre hadden kunnen voorstellen. Tijden die zich laten kenschetsen door weerzin van de sterkere Noord-Europese lidstaten om de solidariteit te bekrachtigen door de zwakkere Zuid-Europese economieën te behoeden voor een eventuele ineenstorting van het financiële systeem (en daarmee het romantische Europese project). Volgens de Duitse bondskanselier Angela Merkel valt het einde van de Euro samen met het einde van de Europese Unie en zou dat de aanstoot kunnen geven tot maatschappelijke conflicten en voor velen een verval tot armoede. Om de crisis beter te begrijpen gaan we even terug in de tijd.

,,Het is niet onrealistisch dat de totale som van noodsteun aan de wankelende economieën meer dan 2.000 of 3.000 miljard euro bedraagt om de crisis te stoppen.’’
In 1997 proclameerde een groep van 70 gerenommeerde Nederlandse economen het onvermijdelijke falen van het de gezamenlijke Euromunt wanneer er geen gezamenlijke begrotingsdiscipline in acht zou worden genomen door de lidstaten. ,,Bij afwezigheid van een eensgezind economisch beleid op supranationaal niveau zou de monetaire unie ten tijden van economische stagnatie en of recessie kunnen zorgen voor grootschalige werkeloosheid en toename van armoede waardoor de eurozone uit elkaar zou kunnen vallen.’’ Aldus deze groep van 70 economen.

Het huidige Euro-noodfonds EFSF waarvan men wil dat het 1.000 miljard euro aan slagkracht zou moeten bevatten wordt door veel economen absoluut ontoereikend geacht om een mogelijk faillissement van Griekenland, Spanje, Italië en Portugal te voorkomen en de financiële markten tot bedaren te brengen. De roep van oud-president van toezichthouder De Nederlandsche Bank in 2009, Nout Wellink, om het noodfonds te verhogen naar 1.500 miljard Euro had destijds het effect van het horen vallen van een zandkorrel in een woestijn. Het is niet onrealistisch dat de totale som van noodsteun aan de wankelende economieën meer dan 2.000 of 3.000 miljard euro bedraagt om de crisis te stoppen. China zou een uitkomst kunnen bieden maar is vooralsnog niet bereid om deze substantiële bedragen op te hoesten.

‘’Dexia zal net als Lehman Brothers hèt symbool worden van de euro- en staatsschuldencrisis.’’
De tragiek zit hem in het feit dat staten, in tegenstelling tot de kapitaalinjecties en nationaliseringen van banken en financiële instellingen in 2008, op dit moment geen geld meer hebben. Aangezien de Europese staatsschuldencrisis tevens een nieuwe bankencrisis heeft veroorzaakt, worden nu landen voor de moeilijke keuze gezet om ofwel banken failliet te laten gaan (een vooralsnog onverstandige keuze vanwege het feit dat hierdoor het financiële systeem meteen instort) of banken te herkapitaliseren; die anders in de problemen komen door afwaardering van hun debiteuren (de staatsleningen van Griekenland bijvoorbeeld). Als sommige banken hierdoor in zwaar weer verzeild raken dan moeten staten wederom schulden maken om ze van kapitaalinjecties te voorzien en een bankroet te voorkomen, zoals dat bijna bij de Belgische bank Dexia gebeurde in september 2011. Deze bank zal net als Lehman Brothers het symbool worden van de euro- en staatsschuldencrisis en dient als voorbeeld waar het allemaal mee begon.

Als deze trend van het nationaliseren van banken zich in de EU voortzet, zal dit de kredietwaardigheid van staten aantasten. Dan moeten deze landen een hogere rente gaan betalen voor hun staatsschuld en kunnen zij alleen nog maar tegen een hoger rentetarief geld lenen. Frankrijk leent zich uitstekend als voorbeeld van een land wat op dit moment verlamd wordt door bovenstaande problematiek. Sarkozy wil geen cent aan zijn banken geven omdat hij de AAA-status van zijn land wil behouden. Deze status staat namelijk onder druk omdat de kredietwaardigheid van Frankrijk in het geding komt wanneer Sarkozy zijn banken met miljarden zal steunen voor de verliezen die zij zullen ondervinden door de afwaarderingen van hun balansen als gevolg van het kwijtschelden van de Griekse schulden, waarvan de Fransen voor een groot deel crediteur zijn. 

‘’Daarnaast hebben toezichthouders van banken en financiële instellingen hopeloos gefaald in het bestrijden van frauduleuze en malafide praktijken van bankiers in de Verenigde Staten en in Europa.’’
De vraag is uiteindelijk: waar houdt het op? De Europese staatsschuldencrisis wordt beschouwd als een direct gevolg van de kredietcrisis die begon met het faillissement van de Amerikaanse bank Lehman Brothers. De kredietcrisis van 2007/2008 was het onvermijdelijke gevolg van de enorme bereidwilligheid van Amerikaanse banken bij het verstrekken van hypotheken. Hypotheken die gebaseerd waren op een grote groei van de prijzen van de huizenmarkt, wat een zeepbel bleek te zijn. Met als gevolg dat veel Amerikanen hun hypotheek niet meer konden of wilden betalen. Banken zaten opgescheept met veel te dure huizen die ze aan de staatstenen niet kwijt konden. Dit financiële disaster zorgde voor een enorme bankencrisis die ondanks de kapitaalinjecties in 2008 wel even tot bedaren kon worden gebracht - met zelfs enige groei in 2009 en 2010 - maar waarvan nu de wrange vluchten geplukt zullen worden de komende jaren. Daarnaast hebben toezichthouders van banken en financiële instellingen hopeloos gefaald in het bestrijden van frauduleuze en malafide praktijken van bankiers in de Verenigde Staten en in Europa, zoals het omkopen van de kredietbeoordelaars en het onbegrensd verschaffen van hypotheken aan mensen die dit niet konden betalen.

‘’Occupy is een metafoor voor de diep gewortelde gevoelens van het volk ten aanzien van de macht van de bancaire sector en het falende toezicht daarop.’’
Eigenlijk is de spontaniteit waarmee de andersglobalistische organisatie Occupy een metafoor voor de sinds 2008 diep gewortelde gevoelens van ongenoegen van het volk ten aanzien van de macht van de bancaire sector en de falende toezichthouders, en staat het symbool voor het sentiment dat de man in de straat totaal geen invloed lijkt te hebben op de grote economische processen (en vooral de willekeur die het systeem lijkt te hebben). Daarnaast vormt de immer nog in stand gehouden bonuscultuur in de bancaire sector een voedingsbodem voor onbehagen. Al helemaal wanneer bonussen verkregen worden van banken die door Wouter Bos in 2008 met tientallen miljarden aan belastinggeld gesubsidieerd zijn. 

,,Het huidige financiële systeem bestaat alleen bij de gratie van groei.’’

Die Hoffnung stirbt doch zuletzt?

Het huidige financiële systeem bestaat alleen bij de gratie van groei. De vraag is of een eindig systeem (de aarde) een oneindige groei kan garanderen. Momenteel lijkt het er op dat het hoogtepunt van de Europese economie is bereikt. En daarmee ook de groei in gevaar komt. Volgens econoom en schrijver Willem Middelkoop is het probleem dat in het Westen de opvatting heerst dat er altijd en voor alles een oplossing zou moeten zijn. ,,Amerikanen en Europeanen zouden moeten accepteren dat er voor sommige problemen geen oplossingen bestaan.'' Aldus Middelkoop. Zijn werk is zowel geroemd en bekritiseerd maar aan actualiteit niets afdoende.

‘’Als actief JOVD’er en ben ik nog steeds overtuigd van de menselijke mogelijkheid tot wederzijdse waardevermeerdering en dus tot een vrije economie waarin het individu het beste tot zijn of haar recht zal komen.’’
Ik ben net als Middelkoop van mening dat de enige manier om op de middellange termijn de Europese Unie en haar euro te redden bestaat in een drastische systeemwijziging. De haast libertaire markteconomie met haar laissez-faire et laissez-aller is afdoende gebleken wat betreft het bancaire wezen. Als actief JOVD’er en ben ik nog steeds overtuigd van de menselijke mogelijkheid tot wederzijdse waardevermeerdering en dus tot een vrije economie waarin het individu het beste tot zijn of haar recht zal komen. De tragiek zit hem wederom in het feit dat de politiek al in de jaren ’90 van de vorige eeuw heeft besloten tot verregaande deregulering en marktwerking voor banken en financiële instellingen. De les die we uit deze crises moeten trekken is dat het ronduit zeer riskant is om dermate belangrijke processen aan particulieren uit handen te geven. Banken zouden in z’n geheel genationaliseerd en bestuurd moeten worden vanuit de politiek en de overheid omdat is gebleken dat bankiers niet kunnen omgaan met de vrijheid die ze is gegeven en daardoor crises veroorzaken, die vervolgens met belastinggeld moeten worden opgelost en overheidsbegrotingen in grote problemen brengen.

‘’Het is nu aan de beleidsmakers van de Eurozone om deze vicieuze cirkel te doorbreken en het bankwezen definitief te collectiviseren en om te toveren tot veilige staatsbanken.’’
Het is nu aan de beleidsmakers van de Eurozone om deze vicieuze cirkel te doorbreken; het bankwezen definitief te collectiviseren en om te toveren tot veilige staatsbanken. Dit zou ervoor moeten zorgen dat eventuele crises in de toekomst worden voorkomen. Daarnaast is een gezamenlijke begrotingsdiscipline onmisbaar in het oplossen van de staatsschuldencrisis waar zwakke Zuid-Europese landen op dit moment in verkeren. Rutte’s eurocommissaris voor begrotingszaken zal er komen en dat is een zege voor het Europese project. Het is te hopen dat landen zich zullen houden aan de gemaakte begrotingsafspraken en strenge bezuinigingen zullen doorvoeren, want dat is nog maar de vraag. Als Zuid-Europa faalt in het temperen van haar schulden en het kalmeren van de financiële markten dan zal een mogelijk uiteenvallen van de Monetaire Unie een realistisch toekomstbeeld zijn. Laten we hopen dat ze nu wél hun beloftes nakomen.